Mahkeme Harcı - Dava Harcı ve Gider Hesaplama (2026)

Adalet hizmetlerinin yürütülmesi sırasında, devletin mahkemeler aracılığıyla sunduğu yargısal faaliyetin bir katılım payı olarak kişilerden tahsil ettiği bedele yargı harcı (dava harcı) denir. Dava açarken genellikle üç ana masraf kalemi ile karşılaşılır: Harçlar, avukatlık vekalet ücreti ve diğer yargılama masrafları.

Harçlar Kanunu uyarınca, harçlar dava konusunun türüne göre ikiye ayrılır:

• Maktu Harç: Konusu para ile ölçülemeyen durumlarda (örneğin boşanma davaları) tahsil edilen, tutarı kanunla belirlenmiş sabit harçlardır.
• Nispi Harç: Konusu para ile değerlendirilebilen (tazminat, alacak davaları gibi) uyuşmazlıklarda, davanın değerine göre oransal olarak hesaplanan harçlardır.

Başvurma Harcı: Dava açılırken davacıdan peşin olarak alınan maktu bir harçtır. Mahkemenin türüne göre (Sulh Hukuk, Asliye Hukuk vb.) her yıl yenilenen tarifelerle belirlenir.

Peşin Karar ve İlam Harcı: Nispi harca tabi davalarda, toplam karar harcının dörtte biri (1/4) dava açılırken peşin olarak tahsil edilir. Kalan kısmı ise karar verildikten sonra ödenir. Ölüm ve bedensel zararlardan kaynaklanan tazminat davalarında bu oran yirmide bir (1/20) olarak uygulanır. Nispi karar harcı oranı genel olarak binde 68,31 olarak uygulanmaktadır.

Gider Avansı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m.120) uyarınca, davanın yürütülmesi için zorunlu olan tebligat, posta, keşif ve bilirkişi ücretleri gibi harcamaların karşılanması amacıyla davanın en başında peşin olarak yatırılması gereken tutardır.

Gider avansının dava açılırken yatırılması yasal bir dava şartıdır. Davacı tarafından süresi içinde yatırılmaması halinde dava, usulden reddedilebilir. Yargılama sürecinde bu avansın yetersiz kalması durumunda mahkeme hakimi eksikliğin tamamlanması için ek süre verecektir. Davanın bitiminde harcanmayan avans tutarı ilgili tarafa iade edilir.

Herhangi bir hukuki uyuşmazlığın çözümü için mahkemelere başvurduğunuzda, devletin bu yargılama hizmetini başlatabilmesi adına tahsil ettiği yasal bedele dava harcı adı verilir. Bu tutarlar, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından güncellenir ve Harçlar Kanunu'na bağlı 1 Sayılı Tarife ile adli, idari ve Anayasa yargısı işlemleri için ayrı ayrı listelenir.

Genel kural olarak; davanın konusu para ile ifade edilemiyorsa (örneğin boşanma davası) maktu (sabit) harç ödenir. Eğer ortada para ile ölçülebilen bir menfaat varsa (örneğin alacak veya tazminat davası), davanın değerine göre oransal olarak hesaplanan nispi harç devreye girer. Bu sistem Hukuk, İdare ve Bölge Adliye Mahkemelerinde standart olarak uygulanmaktadır.

İstisnai Durumlar: Ceza mahkemelerinde masumiyet karinesi gereği yargılama sürecinde taraflardan harç ya da gider avansı talep edilmez. Tüm yargılama giderleri dava kesinleştiğinde sadece haksız çıkan (mahkum olan) taraftan tahsil edilir. Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurularda ise uyuşmazlığın konusu ne olursa olsun sadece maktu harç uygulanır, nispi harç hesabı yapılmaz.